Κρεοζόνη – αιτίες σχηματισμού και τρόποι απομάκρυνσης
Κατά την καύση ξύλου, ανεξάρτητα από τον τρόπο που γίνεται, απελευθερώνονται εκπομπές, κυρίως με τη μορφή αερίων ή στερεών σωματιδίων. Αυτή η διαδικασία εξαρτάται όχι μόνο από τη συσκευή θέρμανσης που χρησιμοποιείτε, αλλά και από τον τρόπο που τη χειρίζεστε. Ένας από τους κύριους κινδύνους κατά την καύση ξύλου είναι η συσσώρευση κρεοζόνης μέσα στο τζάκι, στους σωλήνες και στην καμινάδα.
Η κρεοζόνη είναι μια κολλώδης ουσία (σύνθετο μίγμα πίσσας, αιθάλης και άλλων δευτερογενών προϊόντων καύσης), με δυσάρεστη οσμή, εύφλεκτη και με διαβρωτική δράση.
Εάν οι καπνοί που σχηματίζονται κατά την καύση έχουν θερμοκρασία μικρότερη από 120°C, τα αέρια συμπυκνώνονται στις περιβάλλουσες επιφάνειες, ενώνονται μεταξύ τους και κρυσταλλώνονται σχηματίζοντας την κρεοζόνη.
1 – Η κρεοζόνη σαν αυτή συνήθως μπορεί να αφαιρεθεί με βούρτσισμα.
2 – Η γυαλιστερή κρεοζόνη είναι δύσκολη στον καθαρισμό και εξαιρετικά εύφλεκτη μόλις ανάψει.
Η κρεοζόνη αναπτύσσεται σε τρεις κύριες μορφές:
- Λεπτή σκόνη – Όταν αναμιγνύεται με το νερό από την υγροποίηση, στάζει καθώς διεισδύει σε κάθε κενό, διαπερνά το επίχρισμα και εμφανίζονται λεκέδες στους τοίχους.
- Πορώδης τραγανή κρούστα
- Λιπαρό, γυαλιστερό, λαμπερό στρώμα στους τοίχους, το οποίο πρακτικά δεν αφαιρείται παρά μόνο όταν καεί.
Οι τρεις μορφές μπορεί να βρεθούν στην ίδια καμινάδα. Όποια μορφή και αν έχει η κρεοζόνη, είναι εύφλεκτη. Αν συσσωρευτεί σε επαρκή ποσότητα και αναφλεγεί, η καύση της γίνεται έντονη, με σφυριχτό ήχο, καθώς η θερμοκρασία φτάνει τους 2000°C – αρκετή για να καταστρέψει την καμινάδα.
Η ποσότητα της κρεοζόνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ξύλο που καίτε. Όταν βάζετε ωμό ή υγρό ξύλο στη φωτιά, το νερό που περιέχει εξατμίζεται και αναμειγνύεται με άλλα αέρια. Η θερμοκρασία του ατμού, 100°C, είναι σημαντικά χαμηλότερη από τη θερμοκρασία στην οποία συμπυκνώνονται τα πτητικά αέρια, 120°C. Έτσι η παρουσία ατμού ψύχει την καμινάδα, τα αέρια συμπυκνώνονται και συσσωρεύεται κρεοζόνη. Επομένως, η καύση ωμού ή υγρού ξύλου οδηγεί σε υπερβολική κατανάλωση καυσίμου και αυξημένη πιθανότητα φωτιάς στην καμινάδα. Γι’ αυτό το λόγο η υγρασία του ξύλου πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μικρότερη. Το φρεσκοκομμένο ξύλο μπορεί να έχει υγρασία έως και 50%, η οποία μετά από κατάλληλη αποθήκευση και στέγνωμα πρέπει να μειωθεί κάτω από 20%.
Η έλλειψη αέρα και η αργή, χαλαρή καύση είναι ιδανικές συνθήκες για το σχηματισμό κρεοζόνης. Μία από τις ενέργειες κατά της συσσώρευσης είναι το αρχικό ανάμειγμα του τζακιού να γίνεται ζωηρό, ώστε οι εναποθέσεις που σχηματίστηκαν κατά την καύση της προηγούμενης μέρας να καούν. Είναι καλύτερο η συσκευή να τροφοδοτείται συχνότερα με μικρότερα ξύλα. Μετά την τροφοδοσία τους, το άνοιγμα για τον πρωτεύοντα αέρα πρέπει να παραμένει ανοιχτό μέχρι να αναφλεγούν πλήρως.
Η θερμοκρασία των τοίχων, κατά μήκος των οποίων περνούν τα καυσαέρια, έχει ουσιαστική σημασία για τη συσσώρευση της κρεοζόνης. Αν η καμινάδα είναι εξωτερική, ανεγχρώμαστη, αν έχει ρωγμές και μπαίνει κρύος αέρας από έξω, αυτά είναι παράγοντες που συμβάλλουν σε έντονες εναποθέσεις.
Στα τζάκια για θέρμανση νερού, οι τοίχοι του υδατοθαλάμου αποτελούν ευνοϊκό χώρο για υγροποίηση και συσσώρευση κρεοζόνης, ειδικά κατά το αρχικό άναμμα, όταν ο καπνός είναι υγρός και βαρύς και οι τοίχοι είναι κρύοι. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο η αντλία να ελέγχεται από θερμοστάτη, που επιτρέπει τη γρήγορη αύξηση της θερμοκρασίας των τοίχων και περιορίζει τις εναποθέσεις σε αυτούς.
Ο καθαρισμός της επιφάνειας του υδατοθαλάμου από την συσσωρευμένη κρεοζόνη είναι απαραίτητος για δύο λόγους:
- Η ανταλλαγή θερμότητας μεταξύ των καυτών αερίων και του νερού υποβαθμίζεται.
- Η διατομή διέλευσης των καυσαερίων μειώνεται.
Όταν οι εναποθέσεις έχουν τη μορφή σκόνης ή πορώδους κρούστας, ο καθαρισμός γίνεται με τη βοήθεια ενός σκληρού αντικειμένου ή βούρτσας μέσα από την πόρτα ή τα ανοίγματα που έχουν προβλεφθεί για αυτόν τον σκοπό, όπως φαίνεται στην εικόνα, κατά σειρά από πάνω προς τα κάτω.
Αν όμως στους τοίχους έχει σχηματιστεί ένα παχύ, γυαλιστερό στρώμα, συνιστάται:
- Να αδειάσει ο υδατοθάλαμος και το τζάκι να αποσυνδεθεί από το σύστημα.
- Να αφαιρεθούν οι διακοσμητικές πλευρές (αν υπάρχουν).
- Να αφαιρεθεί ο θερμοστάτης από τους λέβητες.
- Στην καύσιμη κοιλότητα να τοποθετηθεί χαρτί για άναμμα, το οποίο θα οδηγήσει στην καύση της κρεοζόνης και στη μετατροπή της σε σκόνη.
Στη συνέχεια, ο καθαρισμός γίνεται με την καθορισμένη σειρά:
